Lesvos oldies

Μια φορά και ένα καιρό... ταξίδι στο παρελθόν.

Στη Βγενούλα και σε κείνην


Το Μυτιληνιό τσιγάρο

ΓΕΝΙΚΑ ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΕΜΠΟΡΙΟ ΚΑΠΝΟΥ ΣΤΗΝ ΜΥΤΙΛΗΝΗ

 

  

 

 

 

 

 Η καλλιέργεια του καπνού στην Λέσβο αρχίζει γύρω στο 1910.Στη διάρκεια του 19ου αιώνα δεν υπήρχε παραγωγή καπνού στα απέναντι μικρασιατικά παράλια και ιδιαίτερα στο Αϊβαλί (Κυδωνίες). Τα καπνά που κάλυπταν τις καταναλωτικές ανάγκες της πόλης, αλλά και της ευρύτερης περιοχής της δυτικής Μικράς Ασίας, παράγονταν στις ανατολικές περιφέρειες (συμπεριλαμβανομένης και της Λέσβου) της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Ειδικότερα, προς τα τέλη του 19ου αιώνα και αργότερα , τα καπνά της αυτοκρατορίας υπάγονταν στο μονοπώλιο της γαλλικής εταιρείας Régie des tabacs.

      Κάτω από αυτή τη συνθήκη το λαθρεμπόριο του καπνού, το «κοντραμπάντο», όπως ονομαζόταν, αναπτύχθηκε ιδιαίτερα στην περιοχή των Κυδωνιών. Παράλληλα, οι λαθρέμποροι, οι «κοντραμπατζήδες», όπως ήταν πιο γνωστοί, είχαν σαν κύρια δραστηριότητά τους  την παράνομη διακίνηση και φτηνή πώληση του καπνού. Η γαλλική εταιρεία, προκειμένου να αναχαιτίσει τη δράση τους και να περιορίσει τα διαφυγόντα κέρδη της, συγκρότησε ένα ένοπλο σώμα φυλάκων, τους «κουλτζήδες». Περιγράφονται δε πολλές ιστορίες σύρραξης των δύο ομάδων.

     Το 1913 η παραγωγή καπνού στη Μυτιλήνη ανερχόταν σε 180.000 οκάδες .Οι κύριοι τόποι καλλιέργειας ήταν η Αγία Παρασκευή, η Ερεσσός, το Ιππειος, η Καλλονή, ο Πολιχνίτος και τα Τελώνια. Ποικιλίες που πρωτίστως καλλιεργούνταν ήταν  τα μυρωδάτα Ανατολής  (Σαμψούντος), και δευτερευόντως εκείνα της Ξάνθης της Καβάλας και του Αγρινίου.   Με την άφιξη του πρώτου κύματος προσφύγων το 1914 διαδίδεται ακόμα περισσότερο η καπνοκαλλιέργεια στο νησί, και παράλληλα με την ανάπτυξη της καλλιέργειας αρχίζουν να δραστηριοποιούνται και οι πρώτες εμπορικοβιομηχανικές εταιρείες στο νησί. Τα αμέσως επόμενα χρόνια και μέχρι την  Μικρασιατική καταστροφή φαίνεται να φθίνει η παραγωγή ενώ από το 1922 και μετά με την άφιξη του κύματος των προσφύγων από τα γειτονικά παράλια της Μικράς Ασίας, όχι μόνο δίνεται μεγάλη ώθηση στην  καλλιέργεια καπνού αλλά βελτιώνεται η ποιότητα των ποικιλιών οι οποίες ταξινομούνται ,μεγιστοποιούνται οι εξαγωγές, ενώ συντονίζονται οι διαδικασίες της συγκομιδής και της συσκευασίας, γεωπόνοι για πρώτη φορά παρέχουν τις συμβουλές τους και υπάρχει φτηνό και εξειδικευμένο προσφυγικό εργατικό προσωπικό.

  

Σύμφωνα με στοιχεία το 1921 λειτουργούσαν στην Μυτιλήνη τα   καπνοκοπτήρια των : 

 Βαρβαγιαννη Ιωαν., Βερβερη , Βογιατζογλου Μιλτ., Καλδη Νικ, Καψιμαλη , Μπουχλελη Σοφ, Σιμου Κωνστ, Χατζηκωνσταντη Ι., Χιωτελη.

 Δραστηριοποιούνταν δε οι καπνεμποροι : 

 Bαρβαγιαννης, Bερβερης, Kαραγεωργης K, Kαλαγανης Xαρ, Πετροπουλος Ν, Καψιμαλης και Χουρμούζης Γ   Στην Αγιάσο υπήρχε ο  καπνοπαραγωγος Χατζηπροκοπίου Μιχ., ενώ στην Καλλονή υπήρχαν οι Δουρούδης Χρ, και Παυλίδης Αργ. καταγεγραμένοι ως καπνοπαραγωγοί , και ως καπνεμπορος ο Μιχαηλάρας Ηρ. Αντίστοιχα ως καπνέμπορος αναφέρεται στο Μανταμάδο ο Γεροντέλλης Δημήτρης.  Ξένες καπνοβιομηχανίες στην Λέσβο ήταν η Ανώνυμος Ολλανδική Εταιρεία Καπνών εις φύλλα Ανατολής 'ΑΚΑ" , και η Αμερικάνικη Εταιρεία Καπνών Ανατολής...  

     Αξίζει να σημειωθεί ότι η παραγωγή καπνόφυλλων το 1922 ήταν γύρω στις 300.000 οκάδες ενώ ένα μόλις χρόνο μετά το 1923 αγγίζει τις 1.000.000 οκάδες.  Το 1924 λειτουργούν τέσσερα καπνοβιομηχανικά εργοστάσια στην Μυτιλήνη. Εκείνα των Υιών  Χιωτέλλη, του Ι. Βαρβαγιάννη, του Μενέλαου Καρδασού & Σια  και των Αδελφών Καψίμαλη. Οι εγκαταστάσεις των μηχανημάτων των Χιωτέλλη και Βαρβαγιάννη ήταν εντός του δημόσιου Καπνεργοστασίου, οι δε εγκαταστάσεις των μηχανημάτων των Καρδάσου και Καψίμαλη βρίσκονταν σε δύο ιδιαίτερα παραρτήματα του δημόσιου Καπνεργοστασίου. Τα τέσσερα αυτά εργοστάσια είχαν έξη μηχανές παραγωγής τσιγάρων, και δέκα καπνοκοπτικές μηχανές. Στα εργοστάσια απασχολούνταν γύρω στα 650 άτομα .Την ίδια χρονιά η λιανική τιμή των σιγαρέτων για τα μεν πρώτης ποιότητας ήταν 5 έως 6 δραχμές, ενώ για εκείνα της δεύτερης ποιότητας ήταν 4 δραχμές. 

      Από το 1925 και μετά δραστηριοποιούνταν και οι πιστωτικοί συνεταιρισμοί που εκτός των άλλων ασχολούνταν και με τον συντονισμό της καλλιέργειας της συγκομιδής και την ομοιόμορφη συσκευασία των καπνών. Πρώτος ο Γεωργικός Πιστωτικός Συνεταιρισμός Πολυχνίτου αφού τα μέλη του έχουν επιμορφωθεί από γεωπόνους καινοτομούν δεματοποιώντας ομοιόμορφα τα καπνά, παράδειγμα που ακολούθησαν και οι υπόλοιποι γεωργικοί συνεταιρισμοί προς όφελος και των καλλιεργητών αλλά και του κράτους.    Από τις αναφορές που αφορούν στις εξαγωγές προκύπτει ότι τα έτη που πραγματοποιήθηκαν οι μεγαλύτερες εξαγωγές ήταν το 1926-1927.Από το 1927 και μετά παρατηρήθηκε  μιά μείωση των εξαγωγών πρός τις ευρωπαικές χώρες  (Ιταλία και Γερμανία) και μιά στροφή προς τις αγορές της Αμερικής, ενώ από την δεκαετία του 1930 και μετά συστηματοποιούνται και οι εξαγωγές στην Αφρική. Εξαγωγές γίνονταν κυρίως στην Αμερική (American Tobacco, Myers Reynolds) ,στην Γερμανία , στην Ολλανδία ,στην Γαλλία, και στην Ιταλία .   Ενδεικτικά αναφέρω ότι οι εξαγωγές σε  Ιταλία και Γερμανία κατά το 1925-1926 ξεπέρναγαν τα 1.000.000 χιλ/μα και εκείνες προς την Αμερική ήταν γύρω στα 100.000  χιλ/μα, ενώ αντίστοιχα οι εξαγωγές 1928-1929 προς μεν τις Ιταλία, Γερμανία είχαν περιοριστεί στα 340.000 χιλ/μα και προς την Αμερική ξεπερνούσαν τα 570.000 χιλ/μα.

   

     Σύμφωνα με στοιχεία του 1926,οι συνεχείς διακυμάνσεις του συναλλάγματος, ή χαμηλή ρευστότητα χρήματος στην αγορά της νήσου Λέσβου, ο δυσαρεστημένος εργατικός κόσμος λόγω της έλλειψης τακτικής εργασίας και κατά συνέπεια ο μαρασμός του εμπορίου καθώς και η αγορά των καπνών  σε  εξευτελιστικές τιμές έκαναν πολλούς καλλιεργητές καπνών να στραφούν σε άλλες καλλιέργειες (όπως εκείνη των κουκιών), λαμβάνοντας υπόψιν δε και τις καιρικές συνθήκες , τους σφοδρούς βοριάδες την εποχή της ανθοφορίας και την παρατεταμένη ανομβρία , το πλήγμα της παραγωγής καπνού ήταν ισχυρό . Οι εποχές άλλαζαν οι ανάγκες εκσυγχρονισμού μεγάλωναν και πολλά έπρεπε να ληφθούν υπόψιν ιδιαίτερα για το κομμάτι των εξαγωγών των τριών κύριων προιόντων (λάδια, σαπούνια, καπνά). Ελλείψεις όπως οι μη επαρκείς αποθήκες στο τελωνείο της Μυτιλήνης όπου θα συγκεντρώνονταν και θα περίμεναν την φόρτωσή τους στα καράβια με σκοπό την μεταφορά τους σε άλλες αγορές τα ντόπια καπνά, καθώς και η καθυστέρηση της κατασκευής και επέκτασης των έργων του λιμένος Μυτιλήνης( ο οποίος θα μπορούσε να γίνει ο κεντρικότατος λιμένας της Ανατολικής λεκάνης του Αιγαίου Πελάγους) επιβάρυναν ακόμα πιό πολύ το άσχημο κλίμα. Σημαντικό πλήγμα δέχθηκαν και οι εξαγωγές καπνών από το "ακμάζον" λαθρεμπόριο και τη μη συντονισμένη προσπάθεια εκ μέρους των αρχών  για περιστολή του και εξόντωση των λαθρεμπόρων. Στην μείωση από την άλλη πλευρά της εμπορικής κίνησης των σιγαρέτων συντέλεσαν και οι καταστρεπτικές πυρκαιές στην κεντρική αγορά της Μυτιλήνης που είχαν σαν αποτέλεσμα πολλά καταστήματα και μέγάλοι Οίκοι (45 εταιρείες στο σύνολό τους) να καταστραφούν ολοσχερώς.    

      Σε έκθεση της ίδιας χρονιάς του Πρόξενου στην Γερμανία, τονίζεται ότι τα ελληνικά καπνά κινδυνεύουν να εκτοπιστούν από τα Βουλγαρικά λόγω της διαφοράς μεταξύ δραχμής και λέβα, και λόγω της ελάχιστης φορολογίας των καπνών στην Βουλγαρία. Επίσης αναφέρεται ότι θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή και στην επεξεργασία των καπνών και στον απαιτούμενο χρόνο ζύμωσης των έτσι ώστε να γίνουν πλήρως ανταγωνιστικά εκείνων της Βουλγαρίας. Τα επόμενα δύο χρόνια  1928-29 ήταν χρονιές έντονης ανομβρίας έτσι μειώνεται δραματικά η παραγωγή και οι εξαγωγές , ενώ  παρατηρείται  μια γενικότερη στροφή σε άλλες καπνοπαραγωγές περιοχές (Τουρκία, Βουλγαρία) ενώ από  την επόμενη χρονιά του 1930 επίσης μια άσχημη για την καπνοπαραγωγή χρονιά. 

 Ενδεικτικά οι παραγωγές στην Μυτιλήνη τα παρακάτω έτη σε οκάδες ήταν :                                  1935            1950        1954

  
ΑΓ.ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ    73.802          30.623       43.130
ΚΑΛΛΟΝΗ            133.683        120.571     136.316
ΠΟΛΙΧΝΙΤΟΣ          72.517            7.725       32.200
ΕΡΕΣΣΟΣ                89.714          65.716      56.681

    Την άνοιξη του 1955 σαν μοναδική σιγαρετοβιομηχανία της Μυτιλήνης αναφέρεται εκείνη των Χιωτέλλη Α & Υιών( η οποία λειτουργούσε και σαν καπνεμπορική επιχείρηση) ενώ οι υπόλοιπες λειτουργούσες   καπνεμπορικές επιχειρήσεις ήταν οι εξής :Φρυδάκης Ευαγ. & Υιος-Καρδάτος Χ Δημήτριος-Οικονομίδης Ι & ΣΙα-Πετρέλλης Γεώργιος-Γρηγοριάδης Γρηγόρης-Βάγιας Γ & Σια- Σοφιανίδης Δημήτριος)