
Η ΑπελευθÎÏωση της ΛÎσβου 8 ÎοεμβÏίου 1912
Από τα πεπÏαγμÎνα του Î£Ï‡Î¿Î»Î¹ÎºÎ¿Ï Îτους 1912-1913 που αναφÎÏονται στην κατάσταση που επικÏατοÏσε στα Σχολεία της Κοινότητας Αγίας ΠαÏασκευής ΛÎσβου, κατά την πεÏίοδο της απελευθÎÏωσης του Î½Î·ÏƒÎ¹Î¿Ï Ï„Î¿ 1912, όπως καταγÏάφονται στον Κώδικα της Ελληνικής Σχολής Αγίας ΠαÏασκευής από τον τότε ΣχολάÏχη Î .Î.ΜακÏή, στις 19 Ιουλίου 1913, σ.281-282,
«Αι ΤουÏκικαί στÏατιωτικαί αÏχαί, καθ’όλον το θÎÏος του 1912 είχον επιτάξη το Ελληνικόν της κοινότητος ημών σχολείον και άνωθεν Î±Ï…Ï„Î¿Ï ÎºÎµÎ¯Î¼ÎµÎ½Î¿Î½ παÏθεναγωγείον, με την υπόσχεσιν να εκκενώσωσιν αυτά όταν επιστή η εποχή της ενάÏξεως των μαθημάτων.
ΠεÏί το Ï„Îλος του ΑυγοÏστου ειδοποιηθείσαι υπό της ΔημογεÏοντίας αι αÏχαί αÏτοι, ίνα παÏαχωÏήσωσι τα σχολεία εις την διάθεσιν των διδασκάλων και μαθητών, απήντησαν βαναÏσως ότι τα σχολεία εν όσω τα χÏειάζεται ο στÏατός, θα τα Îχη εις την κατοχήν του, εν ανάγκη δε, θα χÏησιμοποιήση και αυτήν την εκκλησίαν.
- Την 20η Σεπτ. διατάσσεται τηλεγÏαφικώς ο αÏχηγός του εν τη κωμοπόλει μας ΤουÏÎºÎ¹ÎºÎ¿Ï ÏƒÏ„ÏÎ±Ï„Î¿Ï Î½Î± εγκαταλίπη την Αγίαν ΠαÏασκευήν και να οδηγήση τον υπ΄ αυτόν στÏατόν εις Μυτιλήνην.- Εν μια νυχτί η κωμόπολις ημών μετÎβαλεν εκ θεμελίων όψιν.Οι άλλοτε γαυÏιώντες και αλαλάζοντες και ανησυχοÏντες τους πάντας και τα πάντα ΤοÏÏκοι στÏατιώται απήÏχοντο δια νυχτός εκ της κοινότητας ημών.
Οι ΤοÏÏκοι αναχωÏήσαντες πεÏίτÏομοι και πεÏιδεείς κατÎλιπον εις τα σχολεία μας την ανυπόφοÏον δυσωδίαν των, τα βÏωμεÏώτατα οÏÏα και κόπÏανά των εν αυτή τη σχολή και την τελευταίαν ανάμνησιν της εν τη κωμοπόλει ημών ποταπής, χαμεÏπεστάτης και ιοβόλου διαγωγής των.
-ΑμÎσως την ημÎÏαν εκείνην ήÏχισαν διδάσκαλοι και μαθηταί να πλÏνωσι τα σχολεία να καθαÏίζωσιν αυτά, να επιχÏίωσι δι’ασβÎστου, μετά δυό ημÎÏας επανεÏÏισκον την ποθητήν ανακοÏφισιν και ανάπαυσιν εις τα εκπαιδευτικά ιδÏÏματα.»
                                                           ΜαÏία Αχ. ΑναγνωστοποÏλου
«Κώδηξ της Ελληνικής Σχολής Αγίας ΠαÏασκευής-1864.Μήν ΣεπτÎμβÏιος».
Δήμος Αγίας ΠαÏασκευής ΛÎσβου, εκδ.2006.